Chùa Vạn Tuế (tên chữ Linh Ứng tự) ở xã Hà Bắc (Hải Phòng) là ngôi cổ tự mang giá trị kiến trúc nghệ thuật đặc sắc từ thời Lê và là địa chỉ đỏ, gắn với nhiều dấu ấn lịch sử cách mạng của địa phương.
Kiến trúc đặc sắc
Chùa Vạn Tuế có lịch sử lâu đời, được xây dựng từ thời Lê. Theo văn bia hậu Phật còn lưu giữ, chùa từng được trùng tu qua nhiều triều đại như Vĩnh Thịnh, Cảnh Hưng thời Lê trung hưng và các triều Minh Mạng, Thiệu Trị thời Nguyễn. Trải qua biến thiên của thời gian, ngôi chùa vẫn bảo tồn được nhiều yếu tố kiến trúc truyền thống cùng không gian tín ngưỡng đặc trưng của chùa làng Bắc Bộ.
Chùa được xây dựng theo bố cục “Tiền Phật hậu Tổ”. Chính điện Tam bảo được tôn tạo vào năm 1912 dưới thời vua Duy Tân, có kiến trúc gỗ chồng rường, quy mô 5 gian, đầu hồi bít đốc.
Các mảng chạm lộng, chạm bong trên hệ thống vì kèo, bảy hiên thể hiện sự tài hoa của các nghệ nhân dân gian xưa. Tam bảo là trung tâm thờ tự của ngôi chùa với hệ thống tượng Phật, Thánh theo thể thức “Chư Phật hải hội” phổ biến trong các chùa Bắc Bộ.
Nổi bật trong số các pho tượng cổ còn lưu giữ tại đây là bộ tượng Tam thế Phật có kích thước lớn, mang phong cách tạo tác thời Lê trung hưng (thế kỷ XVIII), được đặt ở vị trí cao nhất của ban Tam bảo. Ngoài ra còn có nhiều pho tượng giá trị như Quan Thế Âm Bồ tát, Đại Thế Chí Bồ tát, Phật bà Thiên Thủ Thiên Nhãn, Quan Âm tọa sơn, Thích Ca sơ sinh, Tứ vị Thiên vương, Thái Thượng Lão Quân, Đức Chúa Ông, Đức Thánh Hiền...
Hệ thống tượng cổ tại chùa mang đậm phong cách điêu khắc thời Lê - Nguyễn của vùng đất xứ Đông xưa, thể hiện sự chân thực từ hình khối tổng thể đến từng chi tiết. Khuôn mặt, thần thái và dáng vẻ của các pho tượng được khắc họa sinh động, gần với giải phẫu học nghệ thuật, dần thoát khỏi lối tạo hình ước lệ quen thuộc trong mỹ thuật dân gian. Phía sau Tam bảo là các công trình Tổ đường, Phủ Mẫu, Khách đường đã được tôn tạo, góp phần tạo nên tổng thể kiến trúc hài hòa, cân đối.
Theo nhà sử học Tăng Bá Hoành, nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hải Dương, chùa Vạn Tuế là ngôi chùa cổ có quy mô lớn, kết cấu vững chắc theo kỹ thuật truyền thống, hình khối kiến trúc thanh thoát, đặc biệt nổi bật ở nghệ thuật điêu khắc và trang trí trên các bộ phận kiến trúc.
Địa chỉ đỏ phong trào cách mạng
Không chỉ là chốn tâm linh, chùa Vạn Tuế còn gắn liền với nhiều sự kiện cách mạng của địa phương.
Năm 1938, đồng chí Nguyên Kiên Tranh cải trang thành nhà sư với pháp danh sư Tuệ, về chùa Linh Ứng trụ trì. Từ mái chùa thanh tịnh, đồng chí đã truyền bá tư tưởng tiến bộ, vận động nhân dân xóa bỏ hủ tục lạc hậu, phát triển sản xuất. Đồng thời, tại đây còn xây dựng tháp bút với hình tượng chiếc búa đập vỡ xiềng xích, thể hiện ý chí đấu tranh chống áp bức của nhân dân.
Từ chùa Vạn Tuế, đồng chí cũng bắt liên lạc với các cơ sở cách mạng ở Bình Hà, Kim Can (nay thuộc xã Hà Nam, thành phố Hải Phòng), từng bước gây dựng phong trào cách mạng trong vùng. Năm 1944, sư Trác là cán bộ Việt Minh về chùa hoạt động, bắt liên lạc với các quần chúng tích cực và thành lập tổ Việt Minh bí mật tại Vạn Tuế.
Đặc biệt, ngày 22/5, tại đây đã diễn ra cuộc họp Việt Minh bàn kế hoạch giành chính quyền. Tối 25/5, đồng chí Trần Cung thay mặt Tỉnh ủy Hải Dương công bố quyết định thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Thanh Hà.
Từ mái chùa làng, những quyết sách lịch sử đã góp phần thúc đẩy cao trào cách mạng, dẫn tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám tại địa phương. Trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa tiếp tục là nơi sinh hoạt cộng đồng, tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa I và mở các lớp bình dân học vụ xóa nạn mù chữ...
Ngày nay, chùa Vạn Tuế vẫn giữ được vẻ trang nghiêm, cổ kính, gợi nhắc về truyền thống lịch sử của vùng đất. Không chỉ là điểm sinh hoạt tâm linh của nhân dân, nơi đây còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, góp phần bồi đắp tinh thần yêu nước cho các thế hệ hôm nay.
(Nguồn: Về thăm chùa cổ Vạn Tuế ở Hà /Nguyễn Mơ// Báo Hải Phòng.vn.- Ngày 16/3/2026)
