Với những lối viết độc đáo và nhiều hoạt động văn hóa, nhà thư pháp Lê Thiên Lý đã và đang góp phần đưa thư pháp đến gần hơn với công chúng.
Hành trình đến với nghệ thuật thư pháp
Những ngày đầu xuân, tại lễ khai bút ở đền thờ thầy giáo Chu Văn An, nhiều du khách ấn tượng trước phần trình diễn thư pháp của một ông đồ tóc bạc. Trong phần trình diễn, ông viết bốn chữ lớn “Chính Đại Quang Minh” mang ý nghĩa về đường lối đúng đắn, sáng suốt, vì dân vì nước.
Những nét bút khoáng đạt, dứt khoát hiện lên trên nền giấy đỏ đã thu hút sự theo dõi chăm chú của đông đảo người xem.
Ông đồ đó là nhà thư pháp Lê Thiên Lý, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Làng nghề thành phố Hải Phòng, Giám đốc Trung tâm Thư pháp câu đối và Hán Nôm học Hải Phòng.
Trong dòng người xin chữ đầu năm, em Đặng Trần Tú Như, học sinh lớp 8 Trường THCS Văn An chia sẻ: “Em năm nào cũng đến xin chữ. Năm nay em xin chữ An và chữ Phúc để mong gia đình mạnh khỏe, bình yên. Em rất ấn tượng với màn múa bút của thầy Lê Thiên Lý. Thầy viết rất nhanh mà chữ vẫn đẹp và có hồn”.
Nhà thư pháp Lê Thiên Lý sinh năm 1946 tại vùng đất Kiến Thụy, Hải Phòng. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu hội họa và niềm say mê với chữ nghĩa. Năm 1962, khi còn rất trẻ, ông đã sáng tác những bức tranh tượng hình bằng bút sơn mài đăng trên báo Thiếu niên Tiền phong.
Sau thời gian phục vụ trong quân ngũ, ông tiếp tục tham gia vẽ tranh cổ động, viết khẩu hiệu tuyên truyền. Những công việc ấy trở thành nền tảng giúp ông rèn luyện khả năng tạo hình và cảm nhận nét chữ.
Tuy nhiên, con đường đến với thư pháp thực sự của ông lại khá muộn. Bước ngoặt đến khi ông bước vào tuổi ngũ tuần. Trong một lần tham quan triển lãm 20 bức tranh chữ của cố thư pháp gia Lê Xuân Hòa tại Hà Nội, ông đã bị cuốn hút bởi vẻ đẹp đặc biệt của nghệ thuật này.
Từ đó, ông quyết định theo đuổi con đường thư pháp. Thời điểm ấy, phong trào thư pháp ở Việt Nam chưa phổ biến, tài liệu về chữ Hán - Nôm cũng rất ít. Không có nhiều người hướng dẫn, ông phải tự mày mò nghiên cứu, sưu tầm sách vở, đồng thời học hỏi qua báo chí và các chương trình truyền hình nước ngoài.
Có giai đoạn, mỗi ngày ông dành tới 16 - 18 giờ để luyện chữ và nghiên cứu cấu trúc chữ Hán - Nôm. Sự kiên trì ấy dần giúp ông hình thành phong cách riêng trong từng nét bút.
Người sáng tạo lối thư pháp mới
Sau nhiều năm miệt mài nghiên cứu, nhà thư pháp Lê Thiên Lý nhận ra rằng thư pháp truyền thống chủ yếu xoay quanh 5 lối viết cơ bản gồm Triện thư, Lệ thư, Khải thư, Thảo thư và Hành thư. Những phong cách này đều có nguồn gốc từ Trung Hoa.
Từ suy nghĩ đó, ông bắt đầu trăn trở về việc tìm ra một hướng đi mới cho thư pháp Việt. Sau nhiều thử nghiệm, 2 lối thư pháp độc đáo do chính ông sáng tạo đã ra đời là “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”.
“Nhân diện thư” là kiểu chữ mô phỏng hình dáng con người, gương mặt hoặc tư thế của nhân vật thông qua các nét chữ. Còn “Vật điểu thư” lại tạo hình chữ thành các con vật, cây cối hay đồ vật quen thuộc.
Nhờ sự kết hợp giữa thư pháp và hội họa, những con chữ trong tác phẩm của ông vừa mang ý nghĩa ngôn ngữ vừa gợi lên hình tượng cụ thể. Người xem có thể vừa đọc chữ vừa cảm nhận hình ảnh được ẩn trong nét bút.
Hai lối thư pháp này nhanh chóng tạo nên dấu ấn riêng cho nghệ nhân Hải Phòng. Nhiều tác phẩm của ông được giới yêu thư pháp đánh giá cao bởi tính sáng tạo và khả năng truyền tải thông điệp.
Một trong những tác phẩm tiêu biểu là bộ 1.000 chữ “Long” được thể hiện bằng nhiều hình tượng khác nhau, từ các vị vua Hùng, danh tướng đến hình ảnh người lao động, chiến sĩ, bác sĩ, giáo viên… Ý tưởng này tiếp tục được ông thể hiện trên chiếc đĩa gốm Chu Đậu có đường kính 1,2 m, tạo nên tác phẩm độc đáo từng được xác lập kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới.
Tết Bính Ngọ năm nay, ông viết thư pháp hình con ngựa theo lối “vật điều thư” và “nhân diện thư”. Đây là 2 lối viết thư pháp độc đáo do chính ông sáng tạo, gửi gắm một năm mới bình an, hạnh phúc và thành công.
Không dừng lại ở sáng tác, ông còn tích cực tham gia các hoạt động giao lưu và triển lãm thư pháp trong và ngoài thành phố. Những sự kiện văn hóa lớn như kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, lễ hội văn hóa tại nhiều địa phương hay các kỳ Festival Huế đều có sự góp mặt của ông với những tác phẩm thư pháp giàu tính nghệ thuật.
Ông cũng là một trong những người khởi xướng việc tổ chức lễ hội khai bút đầu năm tại Khu tưởng niệm các vị vua vương triều Mạc (Hải Phòng).
Lễ khai bút dần trở thành một hoạt động văn hóa quen thuộc mỗi dịp đầu xuân, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Theo quan niệm truyền thống, khai bút đầu năm không chỉ là việc viết chữ mà còn mang ý nghĩa mở mang trí tuệ, bắt đầu một năm học tập và làm việc thuận lợi.
Những năm gần đây, hình ảnh nhà thư pháp Lê Thiên Lý trình diễn thư pháp, cho chữ đầu xuân tại nhiều lễ hội văn hóa đã trở nên quen thuộc. Mỗi nét bút của ông vừa thể hiện sự điêu luyện của người nghệ nhân, vừa chứa đựng tâm huyết gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.
Ở tuổi 80, ông vẫn miệt mài với giấy đỏ, nghiên mực. Với ông, thư pháp không chỉ là nghệ thuật mà còn là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. “Chữ viết là hồn của văn hóa. Nếu mình không giữ, không truyền lại thì những giá trị ấy sẽ dần mai một”, ông chia sẻ.
Từ niềm say mê chữ nghĩa, nhà thư pháp Lê Thiên Lý đã trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của nghệ thuật thư pháp tại Hải Phòng. Những sáng tạo của ông không chỉ góp phần làm phong phú thêm thư pháp Việt Nam mà còn đưa nghệ thuật chữ viết đến gần hơn với đời sống cộng đồng.
(Nguồn: Ông đồ 80 tuổi mê hoặc du khách bằng màn 'múa bút' đầu xuân/Linh Linh// Báo Hải Phòng .vn.- Ngày 7/3/2026)
